Het woord verschijnt de laatste jaren overal. Op de voorkant van lifestyle tijdschriften, in de titel van kookboeken, in interieurartikelen over kaarsen en wollen dekens. Hygge. Uitspreken als ‘hoege’. Een Deens begrip dat moeilijk te vertalen is, maar juist daarom zo aanspreekt. Want iedereen weet ongeveer wat het betekent, ook wie het woord voor het eerst hoort.
Hygge is gezelligheid, maar dan dieper. Het is het gevoel van een kamer die naar kaars en koffie ruikt. Van sokken aan, plaid over je benen, geen haast. Het is samen zijn zonder dat er iets moet. En het heeft alles te maken met kerst, met winter, en eigenlijk ook met elk ander moment in het jaar waarop je even vertraagt.
Wat hygge letterlijk betekent
Het woord hygge wordt vandaag sterk verbonden met de Deense cultuur, maar de taalkundige oorsprong ligt in het Noors. Het is terug te voeren op het Oud-Noorse ‘hyggja’, wat zoiets betekent als ‘denken’ of ‘overwegen’, en later op woorden als ‘hugga’ en ‘hygga’ die ’troosten’ of ‘welzijn’ uitdrukten. Het woord dook in zijn huidige betekenis voor het eerst op in Deens schrift rond het begin van de negentiende eeuw, waarna het zich ontwikkelde tot het cultureel begrip dat we vandaag kennen.
Taalkundigen wijzen er graag op dat hygge verwant is aan het Engelse ‘hug’. Dat verband zegt iets over het gevoel dat hygge wil oproepen: een soort taalkundige omhelzing, een begrip dat troost en nabijheid samenbrengt.
De Denen zelf beschrijven hygge als een mentale staat meer dan een activiteit. Je kunt hygge voelen als je alleen bent, met een boek en een warme drank. Maar hygge voel je ook in groep, rond een tafel met vrienden, waar niemand op zijn telefoon zit en niemand haast heeft om naar het volgende plan te gaan. Het is dat moment waarop je denkt: dit is precies goed zoals het nu is.
Waarom uitgerekend de Denen?
Denemarken staat consequent hoog in internationale ranglijsten van gelukkigste landen ter wereld. Onderzoekers die proberen te verklaren waarom, komen bijna altijd uit bij hygge. Niet omdat de Denen een geheim geluksrecept hebben, maar omdat hygge een cultureel gebruik is dat hen jaarrond helpt om het leven te waarderen.
Dat is ook een praktische noodzaak. Denemarken ligt in het noorden, waar het in de donkere maanden pas laat licht wordt en vroeg begint te schemeren. Wie in zulke omstandigheden wacht tot de zomer terug is om te genieten, heeft lange maanden voor zich. Hygge is de collectieve oplossing: als de wereld buiten guur is, maak je binnen iets moois. Kaarsen aan, een warm bord, goed gezelschap.
De cijfers bevestigen dat gedrag. Volgens data van de European Candle Association is Denemarken koploper in kaarsenverbruik per hoofd van de bevolking in heel Europa. In 2016 brandde de gemiddelde Deen ruim vier kilo kaarsen per jaar op. Het Europese gemiddelde lag datzelfde jaar op anderhalve kilo. Dat verschil zegt iets.
Hygge en kerst: een vanzelfsprekende combinatie
Kerst is het moment in het jaar waarop hygge en traditie het meest in elkaar overlopen. De kaarsen branden sowieso, het eten duurt langer dan anders, je bent binnen met mensen die je graag hebt. Je kunt zeggen dat kerst eigenlijk een kant-en-klaar hygge moment is, alleen dan met cadeaus en een boom.
Wat hygge aan het Nederlandse of Vlaamse kerstgevoel toevoegt, is precies dat bewuste element. In plaats van kerst te zien als een datum met verplichtingen, nodigt hygge uit om kerst te zien als een gevoel dat je vanaf begin december kunt opbouwen. Eerste kaars aan. Eerste plaid op de bank. Eerste kop warme chocolademelk. Het is geen aankondiging van kerst, het is kerst zelf al, uitgesmeerd over weken in plaats van samengebald in één avond.
Waarom hygge niet stopt op 26 december
Dit is het misverstand waar veel mensen in vastlopen: ze denken dat hygge een kerstding is. Dat klopt deels. Kerst is het moment waarop hygge piekt, omdat alles samenkomt: duisternis buiten, warmte binnen, mensen om je heen. Maar de Denen koesteren hygge het hele jaar door.
In januari en februari, wanneer de kerstboom al lang weg is en het nog steeds vroeg donker wordt, komt hygge pas echt in zijn kracht. Geen cadeaus, geen diners, gewoon een kaars op tafel en een boek in je schoot. In maart, wanneer de eerste voorjaarsmiddagen de ramen open doen, verschuift hygge naar buiten: koffie in de tuin, een deken over de benen, een vriend op bezoek.
Ook in de zomer bestaat er een eigen variant. Picknicks, lange eettafels buiten, barbecues waar niemand gehaast weggaat. Volgens VisitDenmark kun je hygge overal en altijd toepassen, het is niet seizoensgebonden. In de herfst gaat het terug naar binnen, met soep, truien, en de eerste kaarsen weer. En zo begint het opnieuw.
De ingrediënten van een hygge moment
Hygge laat zich niet afdwingen, maar er zijn wel elementen die een situatie in die richting duwen. Meik Wiking, oprichter van het Happiness Research Institute in Kopenhagen en auteur van The Little Book of Hygge, benoemt in zijn werk zes hoofdprincipes: atmosfeer, aanwezigheid, plezier, dankbaarheid, comfort en samenzijn.
Atmosfeer gaat vooral over licht. Niet fel licht, maar zacht licht. Kaarsen, een lampje met warme gloed, haardvuur als je dat hebt. Fel tl-licht vernietigt elke hygge. Aanwezigheid betekent dat je er ook echt bent: geen telefoon op tafel, geen half meeluisteren terwijl je aan iets anders denkt. Plezier verwijst naar kleine genoegens: een warme drank, iets zoets, iets dat ruikt of voelt als thuis.
Dankbaarheid en comfort spreken voor zich, en samenzijn is misschien het belangrijkste ingrediënt. Hygge kan alleen, maar bloeit in gezelschap van een paar mensen die elkaar goed kennen en niet doen alsof ze ergens anders moeten zijn. Stoffen en texturen spelen ook mee: wol, linnen, hout, iets zachts om je heen.
Wat hygge niet is
Hygge wordt in Nederland en Vlaanderen soms verward met lifestyle of interieurtrend. Dat is het niet. Hygge is geen Scandinavisch design, geen minimalistisch interieur, geen perfect gestyleerde koffietafel op Instagram. Sterker nog: een Deens huis dat echt hygge uitstraalt, is vaak rommelig. Boeken in stapels, dekens op de bank, kopjes die nog op tafel staan. Hygge is niet opgeruimd zijn voor de gast, het is jezelf zijn met de gast.
Hygge is ook geen prestatie. Je kunt niet ‘winnen’ aan hygge door de meeste kaarsen of de beste koekjes. Zodra je hygge probeert op te voeren als een wedstrijd, verdwijnt het. Het gaat juist om het loslaten daarvan.
Hoe je hygge in je eigen leven brengt
De makkelijkste manier om te beginnen is door één bewuste hygge-avond per week in te plannen. Geen agenda, geen telefoon binnen handbereik, geen tv op de achtergrond als ruis. Eén kaars aan, één warme drank, één ding dat je graag doet. Een boek, een gesprek, een film als je dat bewust kiest en niet zomaar laat lopen.
Vanuit die ene avond groeit het vanzelf. Je merkt dat je zonder het te plannen vaker kaarsen aansteekt, ook op een doordeweekse dag. Dat je eerder koffie gaat zetten voor een vriendin die langskomt, in plaats van voorstellen om ergens af te spreken. Dat je iets minder haast hebt tussen het ene en het andere moment. Hygge is uiteindelijk geen ding dat je doet, maar iets dat je eens in de zoveel tijd oppikt en meedraagt.
En dan is daar december, wanneer hygge natuurlijk samenvalt met de kerstperiode en het gevoel dubbel zo sterk wordt. Maar wie eenmaal gewend is, weet: het was er de andere elf maanden ook al.
