Je stapt ergens binnen en nog voor je iets ziet, weet je het al: hier is het kerst. Dat komt door de geur. Dennen, sinaasappel, kaneel, kruidnagel. Waarom werkt dat bij zowat iedereen, en hoe krijg je het thuis zonder een geurkaars van dertig euro?
Waarom geur zo hard aankomt
Geur is het enige zintuig dat vrijwel rechtstreeks aankomt bij de delen van je hersenen die met emotie en geheugen te maken hebben. Bij zien en horen gaat er meer verwerking overheen.
Dat verklaart waarom je van één vleug dennengroen in één keer terug bent in de woonkamer van je grootouders, terwijl je een foto van diezelfde kamer gewoon rustig kunt bekijken.
En het verklaart ook waarom kerstgeuren voor bijna iedereen werken: we hebben ze allemaal in dezelfde weken van het jaar opgeslagen, jaar na jaar, vanaf dat we klein waren.
Waar die geuren vandaan komen
De dennengeur komt van de harsen in naaldbomen. Nordmann ruikt daardoor veel minder sterk dan fijnspar, wat meteen verklaart waarom sommige mensen hun kunstboom missen zonder te weten waarom.
Sinaasappel en mandarijn horen bij december omdat citrus in de winter wordt geoogst. Voor onze grootouders was een sinaasappel in de kerstsok of schoen nog een echt cadeau.
Kaneel, kruidnagel, steranijs en gember komen uit de speculaas- en peperkoekhoek. Die specerijen waren ooit peperduur en werden alleen op feestdagen gebruikt. Dat is blijven hangen.
Het pannetje op het vuur
De goedkoopste en beste manier om je hele huis te laten ruiken. Je hebt nodig:
Een liter water, twee in schijven gesneden sinaasappels, twee kaneelstokjes, een lepel kruidnagels, twee steranijs en eventueel een paar takjes rozemarijn of een handvol cranberry’s voor de kleur.
Alles in een pannetje, aan de kook brengen, en dan op het allerlaagste vuur laten staan. Binnen tien minuten ruikt de keuken, na een half uur het hele huis.
Belangrijk: houd het waterniveau in de gaten en vul bij, want een drooggekookt pannetje ruikt naar verbrande sinaasappel en dat is een heel ander soort herinnering. Zet het uit als je de deur uitgaat.
Hetzelfde mengsel kun je twee tot drie dagen hergebruiken. Zet het tussendoor in de koelkast.
Zonder koken
Niet iedereen wil een uur bij het fornuis staan. Alternatieven die echt werken:
Sinaasappel met kruidnagels. Prik kruidnagels in een sinaasappel, in een patroon of kriskras.
Dit heet een pomander en geurt weken. Meteen een goed klusje voor kinderen, al hebben ze wel een prikpen of een satéprikker nodig om voor te prikken.
Dennengroen op een warme plek. Leg een paar takjes op de schouw of ergens bij een warmtebron, niet erop. Warmte maakt de hars vrij en dus de geur.
Kaneelstokjes in de boom. Bind er drie bij elkaar met een lintje en hang ze als ornament tussen de takken.
Schillen op de verwarming. Sinaasappelschillen drogen op een radiator en geven al doende hun geur af.
Wat je beter niet doet
Te veel tegelijk. Een geurkaars, een verstuiver, een pannetje en een luchtverfrisser samen worden een muur waar iedereen hoofdpijn van krijgt. Kies er één.
Synthetische kerstgeuren in spuitbus zijn zelden een succes: ze ruiken meestal naar schoonmaakmiddel met dennen, niet naar dennen.
En let op mensen met astma of migraine en op huisdieren.
Sterke etherische oliën, zeker met kruidnagel, kaneel of dennen erin, zijn niet ongevaarlijk voor katten. Zet een verstuiver nooit in een ruimte waar een kat niet weg kan.
Je eigen kerstgeur
Het mooiste is dat je zelf kunt kiezen waar jouw kerst naar ruikt. Dat hoeft geen kaneel te zijn. Misschien is het bij jullie het brood dat op eerste kerstdag in de oven staat, of de soep van je moeder, of natte jassen na een wandeling.
Doe dat dan elk jaar. Over twintig jaar staan je kinderen ergens, ruiken ze het toevallig, en zijn ze in één keer terug in jouw keuken.
