Elk jaar duikt het weer op: Coca-Cola heeft de kerstman bedacht, en voor die tijd droeg hij groen. Het is een van de hardnekkigste verhalen rond kerst. En het klopt niet.
De echte geschiedenis is veel leuker, en begint bij een bisschop uit Turkije.
Het begint bij Sint-Nicolaas
Nicolaas was in de vierde eeuw bisschop van Myra, in wat nu Turkije is. Over hem gaan verhalen van vrijgevigheid, waaronder de bekendste: hij gooide ’s nachts goud door een raam om drie meisjes een bruidsschat te geven.
Hij werd de beschermheilige van kinderen en zeelieden, en zijn feestdag, 6 december, werd in grote delen van Europa een dag van cadeautjes. In de Lage Landen is dat Sinterklaas gebleven.
Via Nederland naar Amerika
Nederlandse kolonisten namen hun Sinterklaas mee naar Nieuw-Amsterdam, het latere New York. Daar versmolt hij langzaam met lokale en Engelse winterfiguren, en veranderde zijn naam van Sinterklaas in Santa Claus.
Zo verhuisde de hele traditie van 6 december naar kerstavond.
Het gedicht dat alles vastlegde
In 1823 verscheen in Amerika het gedicht dat begint met de regel over de nacht voor kerst, ook wel bekend als A Visit from St. Nicholas. Daarin staat vrijwel alles wat wij nu kennen: hij komt ’s nachts, hij komt door de schoorsteen, hij heeft een slee met rendieren, en hij is rond en vrolijk.
De bisschop met de staf was daarmee definitief een ander figuur geworden.
De tekenaar die hem gezicht gaf
In de jaren na 1860 tekende de Amerikaanse cartoonist Thomas Nast de kerstman keer op keer voor het tijdschrift Harper’s Weekly. Hij gaf hem de dikke buik, de witte baard, de werkplaats op de Noordpool en het boek met namen.
En ja, hij tekende hem ook in het rood, decennia voordat Coca-Cola ooit een kerstcampagne maakte.
Dan die Coca-Cola-mythe
Coca-Cola begon in 1931 met kerstadvertenties waarin de kerstman voorkwam, getekend door illustrator Haddon Sundblom. Die beelden waren enorm succesvol en zijn wereldwijd gekopieerd.
Maar het rode pak bestond al. Op kerstkaarten en in tijdschriften uit de late negentiende eeuw is de kerstman al rood. Wat Coca-Cola wel deed, is dat ene beeld van hem definitief maken: vriendelijk, dik, met blozende wangen, overal hetzelfde.
Dus: Coca-Cola heeft de kerstman niet uitgevonden en niet rood gemaakt. Ze hebben hem wereldwijd dezelfde look gegeven.
Twee figuren naast elkaar
Bij ons bestaat de ongewone situatie dat beide versies van dezelfde heilige in december langskomen. Sinterklaas met zijn staf en mijter op 6 december, de kerstman met zijn slee op 25 december.
Strikt genomen zijn het dezelfde persoon, uit elkaar gegroeid over een paar eeuwen en een oceaan. Dat is ook meteen een mooi antwoord als je kinderen vragen hoe dat nou zit.
Waarom dit verhaal blijft werken
Elke generatie heeft er iets aan toegevoegd: een gedicht, een tekening, een advertentie, een film. Dat is precies waarom hij nog bestaat.
En wie weet wat er over honderd jaar is bijgekomen. Zolang er ergens iemand ’s nachts stilletjes iets neerzet voor een kind, gaat het verhaal gewoon door.
