Ergens in je kerstdoos zit waarschijnlijk zo’n ornament. Eentje dat je niet zelf hebt uitgekozen, dat je van iemand hebt gekregen of geërfd, en dat elk jaar toch weer in de boom komt. Ook als het eigenlijk niet bij de rest past
Dat is precies waar dit stuk over gaat. Voor dit artikel ontvingen we van Gert’s Christmasworld vier handgemaakte glazen ornamenten, samen met een blik achter de schermen van de werkplaatsen waar ze vandaan komen. Wij gingen uitzoeken hoe zoiets eigenlijk gemaakt wordt. Want handgemaakte ornamenten hebben iets wat bij massaproductie vaak verloren gaat: ze worden gekoesterd en soms generaties lang doorgegeven.
Het begint met klei
Voordat er glas aan te pas komt, wordt een ornament met de hand geboetseerd. Een kabouter, een kerstman, een figuur van een paar centimeter waar iemand met een houten stokje de plooien in de jas aanbrengt.
Van dat kleimodel wordt een gipsvorm gemaakt, en daaruit ontstaat uiteindelijk de grafietvorm waarin het glas geblazen wordt. Elk nieuw ontwerp begint dus met een beeldhouwer, niet met een machine.
Blazen in de vorm
Het glas wordt boven een vlam verhit tot het zacht genoeg is. Dan gaat de glazen buis in de mal, en blaast de glasblazer met zijn adem het glas de vorm in. Eén keer, in één beweging, en het moet meteen goed.
Voor een ronde bal gebeurt hetzelfde zonder mal: puur op gevoel en ervaring wordt de bol op maat geblazen.
De zilverlaag van binnenuit
Wat een kerstbal zijn glans geeft zit niet aan de buitenkant maar aan de binnenkant. Er gaat een zilveroplossing in het glas, die van binnenuit een spiegelende laag achterlaat.
Daarna gaan de ornamenten in bad om de kleur te krijgen. Pas dan zie je waar het naartoe gaat.
En dan met de hand
Dit is het deel waar het echt langzaam wordt. Elk gezichtje, elk oogje, elke rode mond wordt met een penseel geschilderd. Door iemand die dat de hele dag doet, en die het bij het duizendste exemplaar nog steeds precies zo doet als bij het eerste.
De afwerking komt daarna: glitter, strass, of bij een pauw echte veren die stuk voor stuk worden ingezet.
Omdat een groot deel handwerk is, verschilt elk ornament net iets. Een lijntje dat anders loopt, een kleur die iets dieper is. Dat is geen fout maar het bewijs dat er iemand aan gezeten heeft.
De vier die we kregen
Toen het pakje van Gert’s Christmasworld bij ons op tafel werd opengemaakt, bleef het even stil. Vier ornamenten, door hen met zorg uitgekozen, en geen twee die op elkaar lijken. Dat was bewust: zo zie je in één oogopslag hoe breed dit ambacht is.
De eerste is een matwitte bal met zilveren arabeske, helemaal bedekt met een fijn patroon van zilveren glitter. Krullen, druppels en kleine stipjes die samen iets van oud kant hebben. Hoe langer je kijkt, hoe meer je ziet, en je beseft dat iemand elk lijntje daarvan zelf heeft aangebracht.
De tweede is het tegenovergestelde: spiegelend zilver met Merry Christmas, met crèmekleurige banden eromheen waarop die woorden in sierlijk handschrift staan, in wit en zilver. Hij vangt alles op wat er in de kamer gebeurt. Bij ons weerspiegelde hij de halve woonkamer, inclusief de wafels die er toevallig nog stonden.
De derde is een parelwitte bal met een kerstboom, opgebouwd uit groene glitter met kleine rode en bruine bolletjes als versiering. Rondom dwarrelen glinsterende vlokjes, alsof het net begint te sneeuwen. Een kerstboom op een kerstbal, en toch voelt het niet als te veel.
En dan de vierde, onze favoriet aan tafel: een glazen kabouter met krans, met een zilveren puntmuts vol witte stippen, een witte baard en een groene krans in zijn armen, met rode, blauwe en gouden bolletjes. Geen bal maar een figuur, en je ziet meteen waarom dit werk begint bij iemand die met klei boetseert.
Van ingetogen en klassiek tot vrolijk en rijk versierd: juist door die verschillen zie je wat er binnen dit vak allemaal kan. Ze komen van Krebs Glas Lauscha, en dat je ze hier gewoon kunt kopen is voor ons het aardigste eraan. Want dit soort glas vind je niet zomaar in elke winkel. Gert’s Christmasworld haalt het uit Duitsland naar België en Nederland, zodat je er niet voor naar Lauscha hoeft. Op hun site staat ook het hele productieproces, van kleimodel tot laatste glitter, als je er na dit stuk nog verder in wil duiken.
Waarom ze worden doorgegeven
In de achtergrond die Gert’s Christmasworld ons meegaf, stond iets wat ons bleef bezighouden. In Duitsland, en dan vooral in Lauscha waar de glazen kerstbal ooit is ontstaan, bestaat een traditie die wij hier veel minder kennen. Bijzondere kerstornamenten worden bewaard en doorgegeven binnen families.
Iemand die jarenlang bij Inge-Glas werkte vertelde dat zij na het overlijden van haar grootouders hun hele collectie kerstornamenten erfde. En dat dat helemaal niet uitzonderlijk is.
Dat is denk ik het echte verschil met decoratie die je koopt omdat de kleur van dit jaar bordeaux is. Zo’n ornament komt elk jaar opnieuw uit de doos, en op een gegeven moment gaat het niet meer over hoe het eruitziet. Dan gaat het over wie het ophing, en over de kerstavonden die eraan vastzitten.
Waar je ze vind
De ornamenten uit dit artikel vind je in de webshop van Gert’s Christmasworld, samen met nog veel meer mondgeblazen en handbeschilderd glas uit Duitsland. Van klassieke ballen tot figuren zoals onze kabouter, en allemaal met dat kleine verschil dat laat zien dat er iemand aan gewerkt heeft.
We willen Gert’s Christmasworld ook gewoon bedanken. Voor de ornamenten, die intussen een vaste plek in onze kerstdoos hebben, maar vooral voor de kijk in een wereld die we zelf nooit zo van dichtbij hadden gezien.
En als je er eentje koopt: koop hem niet omdat hij bij je boom van dit jaar past. Koop hem omdat je hem over twintig jaar nog steeds wil ophangen.
