Je partner zegt: “We gaan toch wel naar mijn ouders met kerst?” En je hart zakt in je schoenen. Want je weet wat er komt. Drie uur lang ongemakkelijk op de bank zitten terwijl je schoonmoeder voor de vijfde keer vraagt wanneer jullie nou eindelijk kinderen nemen. Of je schoonvader begint over politiek. Of die ene zwager die te veel drinkt en vervelende grappen maakt.
Je hebt het vorig jaar gedaan. En het jaar ervoor. Telkens beloof je jezelf: volgend jaar doe ik dit anders. De uitnodiging komt, en je zegt weer ja. Want ja zeggen is makkelijker dan de ruzie die ontstaat als je nee zegt.
Dus ga je. Weer. Met dat knagend gevoel in je maag. Je zoekt op Google: “hoelang moet je blijven met kerst bij schoonfamilie” en “vervelende opmerkingen schoonfamilie”. Want je bent niet de enige. Dit is het meest gegoogelde kerstprobleem van Nederland, na “wat kook ik met kerst”.
Hier is de eerlijke gids. Geen “wees gewoon aardig” of “het is maar één dag” bullshit. Gewoon praktische tips van mensen die dit overleven, jaar na jaar.
Hoelang moet je blijven? (eerlijk antwoord)
Laten we beginnen met de belangrijkste vraag. Want als je weet wanneer je mag vertrekken, is de rest draaglijk.
Minimaal acceptabel: 2-3 uur. Aankomst, borrel, eten, koffie, vertrek. Ja, dit kan echt. Mensen doen alsof je minimaal de hele dag moet blijven, maar dat is niet waar. Twee uur is kort maar niet onbeleefd. Je bent er geweest, je hebt je gezicht laten zien, klaar.
Normaal: 4-5 uur. Dit is wat de meeste mensen doen. Aankomen rond 17:00, eten om 18:00-18:30, nagerecht en koffie, beetje praten, vertrek rond 21:00-22:00.
Te lang: 6+ uur of erger: de hele dag. Als je om 15:00 wordt verwacht en ze kijken raar op als je om 21:00 wilt vertrekken. Als er wordt gezegd “blijven jullie slapen?” terwijl je 20 minuten rijden woont. Dit is teveel. Je mag nee zeggen.
Exit strategie die werkt: Spreek vooraf een tijd af. En dit is belangrijk: doe dit VAN TEVOREN. Niet op de dag zelf. Stuur een appje: “We komen om 17:00 en blijven tot ongeveer 21:00, we hebben de volgende dag nog een afspraak.”
Die afspraak? Dat is bankhangen op de bank met Netflix. Maar dat hoeven zij niet te weten. Je hebt een afspraak met jezelf. Telt ook.
De top 5 vervelende opmerkingen (en wat je terugzegt)
Dit zijn de classics. Elke schoonfamilie heeft er minimaal twee uit deze lijst.
1. “Wanneer komen de kinderen?”
Dit is de nummer 1. Of je bent net getrouwd en ze beginnen al. Of je hebt één kind en ze willen weten wanneer nummer twee komt. Of je hebt drie kinderen en ze vragen wanneer jullie stoppen.
Wat je voelt: rage, verdriet (als je het probeert maar niet lukt), irritatie (waarom gaat dit hun wat aan?).
Antwoord A (vriendelijk): “Als het zover is, horen jullie het wel.” Antwoord B (zakelijk): “Daar praten we niet over.” Antwoord C (direct): “Dat is een privé-onderwerp.” Antwoord D (als je klaar bent met vriendelijk zijn): “Volgende jaar dezelfde vraag of nieuwe?”
Zeg het, en praat daarna over iets anders. Geef geen uitleg. “Nou we proberen het wel maar…” NOPE. Niet doen. Dat nodigt uit tot meer vragen.
2. “Jullie komen maar één keer per jaar langs”
Guilt-tripping classic. Meestal terwijl je letterlijk bij ze op bezoek bent.
Wat je voelt: schuldig (dat is de bedoeling), geïrriteerd (je hebt een druk leven).
Antwoord A (neutraal): “We hebben het allebei druk.” Antwoord B (vriendelijk): “Jullie zijn altijd welkom bij ons!” Antwoord C (klaar ermee): “Dat klopt, fijne kerst!”
Die laatste is geniaal omdat je niks ontkent en geen excuses maakt. Ja, we komen één keer per jaar. Zo is het. Volgende onderwerp.
3. “In mijn tijd deden we dat anders met kinderen”
Over opvoeding, schermtijd, eten, bedtijden. Alles deden zij beter vroeger. Ook al zijn hun eigen kinderen half gestoord geworden van hun opvoeding.
Wat je voelt: woede (bemoei je er niet mee), onzekerheid (doe ik het wel goed?).
Antwoord A: “Gelukkig zijn de tijden veranderd.” Antwoord B: “Wij doen het zo, werkt prima voor ons.” Antwoord C (als je klaar bent): “We vragen wel om advies als we het nodig hebben.”
En dan naar je partner kijken. Die moet nu iets zeggen. Als je partner je niet steunt hier: DAT is het probleem.
4. Comments over je gewicht, uiterlijk, kleding
“Ben je aangekomen?” of “Je ziet er moe uit” of “Draag je dat echt naar buiten?”.
Wat je voelt: vernederd, onzeker, boos.
Antwoord A (ijzig beleefd): “Wat een rare opmerking.” Antwoord B (doorpakken): “Laten we het over iets anders hebben.” Antwoord C (direct): “Dat is nogal ongepast.”
Niet lachen. Niet doen alsof het een grapje is. Ze bedoelen het meestal niet als grap. Laat de stilte hangen na je antwoord. Ongemakkelijk voor hen? Goed zo.
5. “Waarom werkt [partner] zo veel?”
Vertaling: jullie besteden niet genoeg tijd aan familie. Of: geld is blijkbaar belangrijker. Of: jullie doen het niet goed.
Wat je voelt: verdedigend (we moeten werken voor ons huis?), moe (dit weer).
Antwoord A: “Dat moet je aan hem/haar vragen.” (Doorschuiven) Antwoord B: “We vinden een goede balans.” Antwoord C: “Dat is onze keuze.”
Niet uitleggen over hypotheek, carrière, ambities. Dat nodigt uit tot discussie. Kort antwoord, volgende onderwerp.
Je partner MOET aan jouw kant staan
Dit is de belangrijkste paragraaf van dit hele artikel.
Als je partner je niet verdedigt tegen vervelende opmerkingen van zijn of haar familie, heb je geen schoonfamilieprobleem. Je hebt een partnerprobleem.
Jouw partner moet zeggen: “Mam, hou op met vragen naar kinderen.” Of: “Pa, dat is een rare opmerking over [jouw naam], hou daarmee op.”
Niet jij. Jouw partner. Want het is zijn of haar familie.
Bespreek dit vooraf:
- Welke onderwerpen zijn absoluut taboe?
- Bij welke opmerking grijpt partner in?
- Wat is het exit-signaal? (Bijvoorbeeld: als jij zegt “ik heb hoofdpijn” = we gaan nu meteen)
Als je partner zegt “ach ze bedoelen het niet zo”: Rood signaal. Ze bedoelen het wel zo. En jouw partner kiest de verkeerde kant.
Dit bespreek je thuis, rustig, een week voor het bezoek. Niet tijdens het bezoek zelf. “Ik heb nodig dat je me steunt als je moeder [ding] zegt. Vorig jaar deed je dat niet en dat deed pijn.”
Drinken: hoeveel mag je?
Alcohol lijkt het antwoord. Drie glazen wijn en alles wordt draaglijk. Maar pas op.
1 glas: Je bent helder, blijft vriendelijk, kunt autorijden. Veilig.
2 glazen: Sociaal, een beetje ontspannen, nog steeds in controle. Dit is de sweet spot.
3+ glazen: Gevaarlijke zone. Je gaat dingen zeggen. Waarschijnlijk dingen die waar zijn maar die je morgen betreurt. Of je wordt emotioneel. Of je wordt te eerlijk.
Nuchter blijven: Soms de beste optie. Je bent aangewezen chauffeur, je kunt elk moment vertrekken, je zegt niks stoms.
Tip: Wissel af met water in hetzelfde type glas. Niemand ziet verschil tussen witte wijn en spa. Niemand houdt je glazen bij behalve jijzelf.
Praktische overlevingstips
Help in de keuken: Vrijwillig afwassen, tafel dekken, eten klaarzetten. Twee redenen: 1) je bent weg uit de woonkamer waar de vervelende gesprekken zijn, 2) je lijkt behulpzaam. Win-win.
Twintig minuten afwassen = twintig minuten niet praten over wanneer de kinderen komen.
Wc-bezoek: Classic maar effectief. “Ik moet even naar de wc” betekent: vijf minuten op je telefoon scrollen in de badkamer. Reset. Niemand vraagt door. Je mag drie keer per bezoek, daarna wordt het vreemd.
“Frisse lucht” wandeling: Na het eten. “Ik ga even een blokje om.” Neem je partner mee of ga alleen. Vijftien minuten buiten, adem in, adem uit. Kom terug met hernieuwde energie voor het laatste deel.
Speel met de kinderen: Perfecte ontsnapping. Niemand vindt het raar als je op de grond gaat zitten met blokken of een spelletje doet. Je bent “zo goed met kinderen” en je hoeft niet aan tafel te zitten met de volwassenen.
Strategische zitplaats: Let op waar je gaat zitten. Ga NIET naast de persoon die je het vervelendst vindt. Niet tegenover ook (dan moet je ze aankijken). Kies strategisch. Zo ver mogelijk van probleem-persoon, zo dicht mogelijk bij exit (deur).
Onderwerpen die je vermijdt (en waar je het wel over hebt)
Vermijd:
- Politiek (iemand is het altijd oneens, discussie gegarandeerd)
- Geld (wat jullie verdienen, huis gekocht voor hoeveel, auto gekocht voor hoeveel)
- Opvoeding (zij deden het anders/beter, discussie volgt)
- Religie (als jullie anders zijn)
- Gezondheid (van jezelf vooral, nodigt uit tot ongevraagd advies)
- Werk (stress, collega’s, baas, het wordt een therapiesessie)
Praat over:
- Het eten (“Dit is echt lekker, recept?”)
- Het weer (“Best koud he voor december?”)
- Tv-programma’s (“Kijk je nog naar [veilig programma]?”)
- Sport (“Hoe gaat het met je tennis/voetbal?”)
- Huisdieren (als ze die hebben, iedereen praat graag over hun hond)
- Vakantieplannen (toekomst, veilig onderwerp)
Ja, dit is saai. Maar saai is veilig. Veilig is overleven.
Als het echt uit de hand loopt
Soms gaat het mis. Echt mis. Hier zijn de signalen dat je NU moet vertrekken:
Red flags:
- Iemand wordt agressief (schreeuwen, dreigen)
- Discussie escaleert tot ruzie
- Je partner begint te huilen
- Jij wilt huilen
- Kinderen worden bang of onrustig van de spanning
- Iemand wordt persoonlijk beledigend
- Je voelt je niet veilig
Exit-zinnen die werken: “We gaan nu. Bedankt voor het eten.” “We moeten echt gaan, [kind] wordt moe.” “Ik voel me niet lekker, we gaan naar huis.”
Geen discussie. Jas pakken. Kinderen pakken. Deur uit. Je bent volwassen. Je mag vertrekken.
Beleefd blijven maar duidelijk. “Fijne kerst nog, we gaan nu.”
Gesprek de volgende dag
Dit is essentieel. Nabespreken met je partner. Niet meteen in de auto (te emotioneel), maar de volgende dag.
“Als je moeder [ding] zegt, vind ik dat niet oké. Volgende keer wil ik dat je iets zegt.”
Concrete voorbeelden. Geen “je familie is vervelend” (aanval), maar “toen je zus zei [ding], voelde ik me [zo]” (gevoel).
Vraag: “Hoe gaan we dit volgende keer anders doen?”
Dit is niet zeuren. Dit is grenzen stellen. Gezonde relaties hebben dit gesprek.
Kan je het gewoon afzeggen?
Ja.
Dit is het antwoord waar je voor kwam. Ja, je mag kerst met je schoonfamilie afzeggen.
Je bent volwassen. Je bepaalt waar je je tijd doorbrengt. Ook met kerst.
Hoe zeg je het: “We doen het dit jaar anders, we vieren kerst thuis met ons eigen gezin.”
Dat is alles. Geen uitleg. Geen excuses. Geen smoezen.
Als ze doorvragen: “We hebben besloten om het zo te doen dit jaar.”
Herhaal indien nodig. Plaat met een spreuk.
Consequenties? Misschien zijn ze boos. Dat mogen ze zijn. Jij mag ook boos zijn over hun gedrag elk jaar. Boos zijn is toegestaan.
Misschien drama. Laat ze dramatiseren. Jij bent thuis, rustig, blij.
Misschien voelen ze zich afgewezen. Dat is hun probleem. Jij hebt recht op rust met de feestdagen.
Je hoeft je niet te verantwoorden.
Planning voor volgend jaar
Start in november. Niet in december als de uitnodiging er al is.
“Wij komen dit jaar maar kort bij jullie. We blijven tot 20:00 ongeveer.”
Of: “We verdelen dit jaar anders. Eerste Kerstdag bij jouw familie, Tweede Kerstdag bij mijn familie.”
Of: “We vieren kerst dit jaar bij ons thuis. Jullie zijn welkom om te komen tussen 14:00-17:00.” (Dan bepaal JIJ de tijden en ben je op eigen terrein)
Verwachtingsmanagement. Vooraf communiceren = minder gedoe.
Bonus tip: nep-telefoontje
Oudste truc, werkt nog steeds.
Zet je telefoon op trillen. Timer voor 30 minuten na aankomst. Trilt. “Oh sorry, ik moet dit even nemen.” Vijf minuten buiten of in hal. Reset.
Kan twee keer per bezoek. Derde keer wordt het ongeloofwaardig.
En als ze dit lezen?
Dan lezen ze dit. En dan weten ze dat ze vervelend zijn. Misschien worden ze boos. Misschien herkennen ze zich.
Misschien, heel misschien, gaan ze nadenken over hun gedrag.
Waarschijnlijk niet. Maar jij hebt in ieder geval een plan.
