In bijna elke straat woont wel iemand die december anders invult dan jij. Soms met kerst op een andere dag, soms met een heel ander feest. En bijna altijd met eten dat de moeite waard is om naar te vragen.
Polen: kerstavond is de hoofdact
Bij Poolse gezinnen draait alles om 24 december, de Wigilia. Het eten begint pas als de eerste ster aan de hemel staat, en daar kijken de kinderen letterlijk naar uit het raam voor.
Op tafel staan traditioneel twaalf gerechten, zonder vlees. Barszcz, een heldere rodebietensoep, pierogi met zuurkool en paddenstoelen, karper, haring, en compote van gedroogd fruit.
Voor het eten deelt iedereen de opłatek, een dun ouwelblaadje. Je gaat de tafel rond, breekt een stukje van het blaadje van de ander af en spreekt een wens uit. Het is het moment waarop zelfs volwassenen even stil worden.
En er staat één bord extra. Dat is voor de onverwachte gast, voor wie er niet is, of voor wie het nodig heeft. Met kerst stuur je niemand weg.
Italië: eerst vis, dan de hele dag eten
Ook in Italië begint het op kerstavond, en ook daar wordt die avond traditioneel zonder vlees gegeten. Dat betekent in de praktijk: vis, en veel. Welke vis hangt af van de streek, want tussen Napels en Milaan ligt een wereld van verschil.
Op 25 december volgt de grote lunch, die makkelijk tot in de namiddag doorloopt. Daarna komen panettone en pandoro op tafel, en die ruzie over welke van de twee de beste is wordt elk jaar opnieuw gevoerd.
In veel Italiaanse huizen staat geen boom maar een presepe, een kerststal, soms met tientallen figuren en een heel dorp eromheen. Die traditie gaat terug op Franciscus van Assisi, die in 1223 in Greccio een kerststal naspeelde.
En het feest is op 25 december niet voorbij. Op 6 januari komt la Befana langs, een oude vrouw op een bezemsteel die cadeautjes brengt. Of kolen, als je stout was.
Turkije: de boom staat er, maar voor oudjaar
Dit is waar veel mensen zich vergissen. In Turkije zie je in december kerstbomen, verlichting in de winkelstraten en een man in een rood pak. Maar dat hoort niet bij kerst, dat hoort bij yılbaşı, oud en nieuw.
Op 31 december komt de familie samen, staat er kalkoen op tafel, worden er cadeaus uitgewisseld en kijkt iedereen naar de loterij op televisie. De kerstman heet daar Noel Baba.
Dat die figuur juist in Turkije rondgaat is geen toeval: Sint-Nicolaas was bisschop van Myra, het huidige Demre aan de zuidkust, en werd geboren in Patara. De man achter onze kerstman en onze Sinterklaas komt dus letterlijk uit Turkije.
Kerst zelf wordt gevierd door de christelijke gemeenschappen in het land, en die zijn er wel degelijk: Armeense, Grieks-orthodoxe en Syrisch-orthodoxe kerken, vooral in Istanbul. Niet iedereen viert het op 25 december, want een deel houdt 6 januari aan.
Marokko: andere feesten, andere kalender
In Marokko is kerst geen feestdag. De grote familiefeesten liggen ergens anders en volgen de islamitische kalender, die jaarlijks opschuift: het Suikerfeest aan het einde van de ramadan, en het Offerfeest.
Wat wel in dezelfde periode valt, is het Amazigh-nieuwjaar, Yennayer, dat midden januari wordt gevierd en sinds een paar jaar een officiële feestdag is. Op tafel komt dan onder meer couscous met zeven groenten, en in sommige families verstoppen ze een dadelpit of een amandel in het eten: wie hem vindt heeft geluk voor het hele jaar.
In de grote steden zie je rond kerst wel versiering in hotels en winkels, en er zijn kerken in Casablanca, Rabat en Tanger waar de christelijke gemeenschap kerst viert. Maar voor de meeste Marokkaanse gezinnen is 25 december gewoon een woensdag.
Wat je ervan kunt lenen
Drie dingen die wij hier zo kunnen overnemen.
Het extra bord uit Polen. Kost niets en verandert de hele betekenis van de tafel.
De wens voor het eten. Niet per se met een ouwel, maar wel dat moment waarop iedereen één ding tegen iemand anders zegt voor er een vork wordt opgepakt.
En het idee dat het feest niet op 25 december hoeft te eindigen. Of je nu 6 januari aanhoudt of iets anders verzint: de winter duurt nog lang genoeg.
Vraag het gewoon
Heb je buren of collega’s die het anders doen? Vraag ernaar. Niet uit beleefdheid, maar omdat bijna iedereen graag vertelt wat er bij hen thuis op tafel komt.
En de kans is groot dat je uitgenodigd wordt om het een keer te proeven. Dat is uiteindelijk waar al die feesten in de donkerste maanden voor bedoeld zijn.
