Iedereen heeft wel een kerstfilm die standaard aangaat. Love Actually in december, Home Alone op tweede kerstdag, Gremlins voor wie iets scherpers wil. Die kijken we niet om verrast te worden. Die kijken we om terug te komen in iets wat we al kennen.
Maar er is een ander soort kerstfilm. Een die je niet elk jaar opzet. Een die je eigenlijk maar af en toe aankan. Niet omdat hij slecht is, maar omdat hij iets met je doet wat je niet altijd wilt voelen.
Die films komen niet op het lijstje met meest bekeken kerstklassiekers. Maar als je eenmaal weet wat ze zijn, kijk je er nooit meer hetzelfde naar. Hier zijn er vier.
About Time
Op papier is dit geen kerstfilm. Maar de kerstscènes zijn er zo sterk in verweven dat de hele film ervan doortrokken is. Een jonge man ontdekt dat hij door de tijd kan reizen, en hij gebruikt dat aanvankelijk voor de dingen die iedereen zou doen, een meisje veroveren, een grap repareren, een moment overdoen.
Pas later in de film snap je waar het echt over gaat. Over de dagen die je had met mensen die er nu niet meer zijn. Over het feit dat je elke dag kunt terughalen als je maar wilt. En over het moment dat je beseft dat je dat niet eens meer hoeft. Omdat je al geleerd hebt om de dag zelf voor vol aan te zien.
Je kijkt hem de eerste keer als romantische film. De tweede keer is hij iets heel anders. Niet iedereen kan hem drie keer aan.
Joyeux Noël
Over het kerstbestand van 1914, toen Duitse, Franse en Schotse soldaten in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog op kerstavond stopten met schieten, niemandsland in liepen, en samen kerst vierden. Ze zongen Stille Nacht in drie talen. Ze deelden chocolade en wijn. Op kerstochtend hadden ze elkaars gezicht gezien. Op tweede kerstdag waren ze officieel weer in oorlog.
De film is geen actiefilm. Hij is een hele rustige meditatie over wat mensen zijn als iemand ze even laat zijn wie ze zijn. Geen klinkende boodschap. Geen happy end, want dat ging niet. Maar een scène waarin een Duitse zanger het Adeste Fideles inzet bij een kerstboompje in de sneeuw, en de andere twee kampen zich erbij voegen, is zo’n moment waarvan je denkt: dat vergeet ik nooit.
Klaus
Een animatiefilm, maar niet zomaar een. Klaus vertelt het ontstaansverhaal van de kerstman vanuit een jonge, verwende postbode die naar een duister, ruziënd dorp wordt gestuurd als strafmaatregel. Langzaam, door toevalligheden en één oude houtsnijder diep in het bos, verandert het hele dorp.
Het is op het oog een kinderfilm. Maar er zit zoveel in over goed doen zonder iets terug te verwachten, over wat een gemeenschap is en hoe ze kapot kan zijn, over hoe één klein gebaar generaties kan veranderen, dat volwassenen na afloop vaak zachter zijn dan ze waren toen ze begonnen.
The Family Man
Een hedgefundmanager met een leeg leven wordt op kerstavond door een vreemdeling in een alternatief leven geplaatst. Hij wordt wakker naast een vrouw die hij ooit heeft laten gaan, met kinderen die hij nooit heeft gekregen, in een huis waar hij nooit in heeft gewoond.
De rest van de film probeert hij terug te gaan naar zijn oude leven. Pas op het einde begrijpt hij dat hij niet kan kiezen tussen twee levens. Hij kan alleen bepalen welk leven hij bewust gaat leven. En dan is kerst ineens geen film meer, maar een vraag die nog lang blijft hangen na de aftiteling.
Wat deze films gemeenschappelijk hebben
Ze spelen allemaal in december, maar kerst is niet het onderwerp. Het is de achtergrond waartegen iets anders scherp wordt. Liefde die niet eeuwig is. Vrede die kwetsbaar is. Vriendelijkheid die onverwacht kan ontstaan. Keuzes die je terugkijkend mooier lijken dan je toen dacht.
Ze zijn stil. Niemand in deze films rent door sneeuw met pakjes. Niemand verliest zijn broek op kerstavond. Er wordt niet gelachen om sneeuwballen of een dronken oom. In plaats daarvan zit je aan het einde van de film met een mok in je handen die al koud is, en met het gevoel dat kerst dit jaar misschien wel iets anders wordt.
Dat is geen nadeel. Dat is precies waarom ze bestaan.
Hoe je ze kijkt
Niet op een tweede kerstdag vol familie. Niet met kinderen erbij die beter een disneyfilm kunnen hebben. Niet als je moe bent.
Kies een avond waarop je thuis bent, alleen of met één persoon die ze ook wil zien. Zet de telefoon uit. Zet alleen de boomverlichting aan en een kleine schemerlamp. Kook of haal iets simpels. En begin.
Sommige films zijn er om de sfeer te vieren. Deze zijn er om er even naast te zitten. Allebei zijn nodig, maar deze blijven het langst bij je.
