Van alle kerstfiguren is de notenkraker de meest eigenzinnige. Hij is streng, kijkt boos en staat kaarsrecht, en toch voelt een kerst zonder hem onaf. Waar komt dat mannetje eigenlijk vandaan?
Een Duits beschermertje
De houten notenkrakers komen uit het Erzgebirge, een bergstreek in het oosten van Duitsland waar houtsnijden eeuwenlang het tweede beroep was naast de mijnbouw. De figuren stellen bewust gezagsdragers voor: soldaten, koningen, politieagenten. Het idee was om degenen die het volk streng toespraken het zware werk te laten doen, namelijk noten kraken.
Volgens de traditie zet je er een bij de deur, als een soort wachter die kwaad buitenhoudt. Dat verklaart meteen die strenge blik.
Het ballet maakte hem wereldberoemd
De Notenkraker van Tsjaikovski ging in 1892 in première in Sint-Petersburg. Het verhaal over het meisje Clara, haar notenkraker die tot leven komt en de reis naar het suikerland maakte van het figuurtje een kerstsymbool in de hele wereld. Tot vandaag staat het ballet in december in vrijwel elk groot theater.
Waar zet je ze neer?
Op de schouw doen ze het traditioneel het best, in een rijtje of juist in een paar van twee. Verder werken ze goed op een vensterbank, naast de voordeur in de gang, of aan weerszijden van de kersttafel als een soort erewacht.
Zet ze op een rechte lijn en op dezelfde hoogte. Notenkrakers zijn symmetrisch bedoeld, en dat zie je pas als je ze scheef neerzet.
Kleur en maat
De klassieke uitvoering is rood met goud en een witte baard. Wil je iets rustigers, dan bestaan ze ook in hout, wit of zwart met minimale details.
Voor maten geldt: klein staat leuk op een plank, maar een exemplaar van zestig centimeter of meer naast de deur is pas echt een blikvanger. Sets van drie in oplopende hoogte zijn de makkelijkste manier om meteen een opstelling te hebben.
Let op of het echt hout is of gelakt kunststof, dat scheelt in hoe lang ze meegaan en hoe ze er van dichtbij uitzien.
Met kinderen
Kleine kinderen vinden notenkrakers of geweldig of een beetje eng, daar zit weinig tussen. Kies dan een kleiner en vriendelijker model, of maak er samen een verhaal bij: hij staat op wacht bij de deur, en ’s nachts komt hij misschien tot leven.
Voor oudere kinderen is een uitvoering van het ballet, live of op film, een mooie manier om december in te luiden.
Opbergen
Ze zijn houten en dus kwetsbaar. Wikkel vooral de armen en de hendel aan de achterkant apart in papier, want dat is het onderdeel dat als eerste breekt. Bewaar ze rechtop in een doos en zet er niets bovenop.
