Elk jaar op een regenachtige zondag in december staat ergens op Pinterest een knutselwerkje dat jij met je peuter wilt gaan maken. Een prachtige kerstboom van vilt met kraaltjes. Een adventskalender met 24 zelfgevouwen doosjes. Een kerstkrans van gedroogde sinaasappelschijfjes en kaneelstokjes.
En dan ga je beginnen. En binnen tien minuten heb jij de schaar, jij de lijm, jij het sjabloon, en ligt je tweejarige ondertussen onder de tafel met een kleurpotlood in zijn mond. Het werkje wordt uiteindelijk af, maar zonder hem. En op de foto die je later maakt, moet je bijna liegen.
Hier zijn drie kerstknutsels die wel werken voor kinderen onder de vier. Niks ingewikkelds. Niks waar jij alles moet doen. Wel drie dingen die die zo trots maken dat hij ze nog weken later aan iedereen wil laten zien.
1. Aardappelstempels op pakpapier
Dit is een van die ideeën die bijna te simpel klinkt om te noemen. Een aardappel doorsnijden, er een ster, een boompje of een hart in snijden met een scherp mesje, verf in een plat bord, en gaan stempelen. Op pakpapier, op kaarten, op een oud T-shirt dat er een kersttrui van moet worden.
Peuters vinden dit geweldig. Ze snappen het meteen. De stempel gaat in de verf, dan op het papier, en er verschijnt een vorm. Niet dezelfde als wat ze op een sjabloon hadden moeten tekenen, maar wel iets wat hij zelf heeft gemaakt.
Wat je nodig hebt: een aardappel, een scherp mes (voor jou), plakkaatverf, een plat bord, pakpapier of dik tekenpapier.
Wat je doet: jij snijdt de aardappel doormidden. In één helft druk je een koekjesvorm een paar millimeter diep. Dan snijd je rondom het koekjesvorm-afdruk het vlees weg tot de vorm uitsteekt. Klaar is je stempel. Daarna mag je peuter stempelen zoveel hij wil.
Waarom het werkt: het is fysiek. Drukken en loslaten is de basisbeweging waar peuters al goed in zijn. En ze zien onmiddellijk resultaat. Eén stempel op papier en ze willen direct tien meer.
2. Versierde dennenappels
Een zak dennenappels in de supermarkt of tuincentrum kost nog geen vier euro. Of je haalt ze gewoon op van een bosrand-wandeling. Laat je peuter ze schilderen met een brede penseel of zelfs met zijn vingers.
Wit werkt het mooiste. Een dennenappel wit geschilderd is meteen een winters ding. Witte verf, een beetje fijne glitter in de natte verf als je dat aandurft, en laten drogen op een stuk krantenpapier. Je kunt er een lintje aan knopen en ze in de boom hangen, of ze in een schaal leggen op de salontafel.
Wat je nodig hebt: een paar dennenappels, witte of zachte gekleurde plakkaatverf, brede penselen, eventueel fijne zilveren glitter, dun lintje.
Wat je doet: leg krantenpapier op tafel. Geef elk kind een dennenappel en een penseel. Laat ze schilderen zoals ze willen. Als het klaar is, strooi je over de natte verf wat glitter (jij, niet de peuter). Laat een nacht drogen op een bordje. Knoop daarna een lintje aan de top.
Waarom het werkt: dennenappels zijn interessant voor peuters. Ze voelen ruw, ze zijn vreemd gevormd, er zit structuur in. Schilderen ze ongelijk en krijgt hij er drie keer op dezelfde plek verf, maakt niks uit. Hij blijft mooi.
3. Een kerstslinger van gescheurd papier
Geen knippen nodig. Peuters kunnen vaak nog niet goed met een schaar, maar scheuren kunnen ze wel. En een kerstslinger van gescheurde reepjes papier is verrassend mooi, mits je goede kleuren kiest.
Neem drie of vier vellen dik papier in rustige kerstkleuren. Zacht roodgroen, oud wit, warm beige, diepblauw. Geen felrood met felgroen uit een voordeelpak. Die scheur je samen in reepjes van ongeveer twee centimeter breed en tien centimeter lang. Precisie is niet belangrijk.
Daarna maak je samen kettingen door elk strookje tot een ringetje te lijmen en ze in elkaar te haken. Peuters kunnen dit vanaf ongeveer drie jaar. Jongere kinderen kunnen alleen scheuren, en dan maak jij de kettingen zelf. Dat is prima, want het scheuren is het leukste deel.
Wat je nodig hebt: 3 tot 4 vellen gekleurd papier in rustige kerstkleuren, lijmstift of kindvriendelijke plakband.
Wat je doet: jij trekt de eerste scheur in elk vel om te laten zien hoe het werkt. Dan mogen zij. Zodra jullie een berg strookjes hebben, maak je er ringen van en haakt ze aan elkaar. Hang hem op boven de schouw, om de boom, of boven zijn eigen bedje.
Waarom het werkt: scheuren is een fijne motorische oefening die niet voelt als oefening. En de slinger hangt weken op een mooie plek, waar hij elke dag voorbij kan lopen en denken: die heb ik gemaakt.
Eén ding dat vaak vergeten wordt
De mooiste knutselwerkjes zijn zelden degene waar het meeste werk in zit. Ze zijn degene die door het kind zelf zijn gemaakt. Dus: laat je los. Laat de stempels scheef staan. Laat de dennenappel half wit en half niet. Laat één kant van de slinger plakkerig zijn.
Over tien jaar, als die kleine jongen groot is, ga je die scheve dennenappel tegenkomen in een doos. En je zal hem oppakken en even moeten glimlachen. Niet omdat hij objectief mooi is. Maar omdat jullie dit ooit samen gedaan hebben op een zondag in december, toen niks anders belangrijk was.
Dat is de kern van kerstknutselen met peuters. Niet een mooi eindresultaat. Wel een middag samen aan tafel, verf op de vingers, en iets maken waar tien jaar later nog over gepraat wordt.
